Όταν ο άνθρωπος μαθαίνει να ζει μέσα στον καθρέφτη του εαυτού του, τότε η εικόνα του γίνεται πιο καθαρή, αλλά η ύπαρξή του πιο φτωχή. Διότι ο καθρέφτης δεν αγαπά· απλώς επιστρέφει το είδωλο χωρίς μνήμη και χωρίς υπόσχεση κοινωνίας. Έτσι γεννιέται ο λεπτός ναρκισσισμός της εποχής: όχι ως κραυγή υπεροψίας, αλλά ως σιωπηλή πείνα που δεν αναγνωρίζει το πρόσωπο του άλλου.
Και όμως, ο άνθρωπος δεν πλάστηκε για την αυτάρκεια της εικόνας του, αλλά για τη διακονία της σχέσης. Πριν από κάθε πτώση της καρδιάς, υπήρχε η κλήση προς κοινωνία· όχι ως σύμβαση, αλλά ως ύπαρξη που ανασαίνει μέσα από το «μαζί». Η αγάπη δεν είναι συναίσθημα κατοχής, αλλά κένωση εαυτού που γεννά χώρο για τον άλλον χωρίς να τον καταπίνει.
Η ειδωλολατρία του εαυτού δεν φωνάζει πάντοτε· συχνά ψιθυρίζει μέσα από την ανάγκη να επιβεβαιωθούμε, να προβληθούμε, να κατοικήσουμε σε μια εικόνα που δεν αντέχει την αλήθεια της σχέσης. Όμως εκεί όπου ο άνθρωπος σταματά να βλέπει τον άλλον ως μυστήριο, αρχίζει να χάνει και τον ίδιο του τον εαυτό ως πρόσωπο.
Διότι το πρόσωπο δεν είναι μοναχική ιδιοκτησία, αλλά γεγονός κοινωνίας. Και η αληθινή ελευθερία δεν είναι η απομόνωση της αυτάρκειας, αλλά η δυνατότητα να αγαπάς χωρίς να κυριαρχείς και να δέχεσαι χωρίς να ακυρώνεσαι. Εκεί, μέσα σε αυτή τη λεπτή ισορροπία, ανασαίνει κάτι από την προπτωτική μνήμη του ανθρώπου: η ύπαρξη ως δωρεά και όχι ως κατάκτηση.
Και αν υπάρχει δρόμος επιστροφής, δεν περνά από την αυτολατρεία ούτε από την ενοχή, αλλά από τη μεταμόρφωση της ματιάς: από το είδωλο στο πρόσωπο, από την αυτάρκεια στη σχέση, από τη μοναξιά στη φιλανθρωπία του Είναι. Εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να είναι κέντρο και γίνεται κοινωνός, αρχίζει αθόρυβα να ξαναγεννιέται η ελπίδα.
π. Άνθιμος