«Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός».
Με τα λόγια αυτά ο Χριστός δεν αναφέρεται απλώς στην αισθητή όραση, αλλά στο εσωτερικό βλέμμα του ανθρώπου. Στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει την πραγματικότητα.
Ο άνθρωπος δεν ζει μόνο μέσα στον κόσμο που τον περιβάλλει· ζει και μέσα στον κόσμο που διαμορφώνει η συνείδησή του.
Ο «ἁπλοῦς ὀφθαλμός» είναι η καθαρή και αδιαίρετη καρδιά. Είναι η εσωτερική εκείνη κατάσταση που επιτρέπει στον άνθρωπο να βλέπει την αλήθεια, χωρίς τις παραμορφώσεις του εγωισμού και των παθών.
Αντίθετα, ο «πονηρὸς ὀφθαλμός» είναι το θολωμένο βλέμμα. Αυτό που αδυνατεί να διακρίνει το ουσιώδες από το επουσιώδες, το αληθινό από το φαινομενικό.
Γι’ αυτό η ευαγγελική προειδοποίηση παραμένει διαχρονική: «Εἰ οὖν τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστί, τὸ σκότος πόσον;»
Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι το σκοτάδι, αλλά η ψευδαίσθηση του φωτός. Όχι η άγνοια, αλλά η πεποίθηση ότι κατέχουμε την αλήθεια ενώ βρισκόμαστε μακριά από αυτήν.
Στην εποχή μας, όπου η πληροφορία αφθονεί αλλά η σοφία συχνά σπανίζει, ο λόγος αυτός αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Περιβαλλόμαστε από εικόνες, απόψεις και βεβαιότητες, ενώ η εσωτερική σιωπή —μέσα στην οποία γεννιέται η αληθινή γνώση— γίνεται ολοένα και πιο δυσεύρετη.
Ο κίνδυνος δεν είναι να μη βλέπουμε, αλλά να βλέπουμε λανθασμένα.
Η θεολογία και η φιλοσοφία συναντώνται ακριβώς εδώ: η αλήθεια δεν είναι μόνο ζήτημα γνώσης, αλλά και ποιότητας του βλέμματος. Δεν αρκεί να αλλάξει ό,τι βλέπουμε· χρειάζεται να μεταμορφωθεί ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε.
Ο άνθρωπος δεν πλάστηκε για να συνηθίσει το σκοτάδι. Πλάστηκε για να αναζητεί το φως και να γίνεται ο ίδιος φορέας του.
Χρέος μας είναι να διαφυλάξουμε τον λύχνο της καρδιάς. Όσο αυτός παραμένει αναμμένος, ακόμη και η νύχτα γίνεται προσμονή αυγής.
π. Άνθιμος